فصلنامه پژوهش و برنامه ريزي در آموزش عالي Quarterly journal of Research and Planning in Higher Education http://journal.irphe.ir 0 user fa jalali 1382 10 1 gregorian 2004 1 1 9 4 online 1 fulltext

fa الگوهاى چند سطحى و ارزيابى ناهمسانى و کارايى بودجه بين دانشگاههاى منتخب آموزش عالی higher education پژوهشی Original در اين مقاله ناهمسانى و نابرابرى مخارج سرانه بين دانشگاهها و مراکز آموزش عالى منتخب به منظور ارزيابى کارايى تخصيص اعتبارات با استفاده از روش الگوسازى چند سطحى و دادههاى برگرفته از قوانين بودجه تحليل و ارائه شده است. نتايج به دست آمده نشان دادند که تفاوت معنيدارى در ساختار مخارج سرانه دانشگاهها و مراکز آموزش‎عالى وجود دارد که اين ساختار روش الگوسازى را متأثر مي‎سازد. برآوردهاى حاصل از الگوسازى چند سطحى نشان ميدهند که بين 15 درصد ]در مورد گروه کشاورزي[ و 41 درصد ]در مورد گروه علوم پايه[ تغييرات الگوها به تفاوت ويژگيهاى دانشگاهها مربوط مي‎شود که بخش زيادى از آن را بايد به عدم کارايى نسبت داد. همچنين، برآوردهاى تجربى مؤيد اين است که ميزان ناهمسانى در ساختار مخارج سرانه بين دانشگاهها و مراکز آموزش عالى در گروه هنر، علوم انسانى و اجتماعى کمترين و در گروه کشاورزى بيشترين است. علاوه بر وجود ساختار ناهمسان مخارج سرانه، نتايج نشان ميدهند که روند تحول مخارج سرانه به قيمتهاى ثابت سال 1370 کاهش داشته و ميزان کاهش بين دانشگاهها و نيز بين گروههاى آموزشى متفاوت بوده است. على رغم وجود نابرابريهاى زياد، طى دوره 78-1370 نابرابرى بين مراکز آموزشى مورد بررسى کاهش يافته است که ميتوان اين تحول را در جهت بهبود و افزايش کارايى تخصيص منابع تعبير کرد. با اين حال، نتايج تحليلهاى چندسطحى نشان داد که هنوز تفاوت چشمگيرى در مخارج سرانه دانشگاههاى مورد مطالعه وجود دارد. تلاش براى توزيع عادلانهتر اعتبارات، به خصوص به منظور تشويق مراکز آموزشى با هزينه متوسط سرانه کمتر، سبب ارتقاى کارايى مخارج آموزشى دولت خواهد شد. This study examines the allocative efficiency of public budgeting for the case of state higher education institutions in Iran employing multilevel modelling technique. For the purpose of empirical analysis the differences in per standardized-student expenditures (for different educational groups) as a measure of efficiency was evaluated, using data derived from the annual budget laws for 1370-1378 period. 1) This study found that there are significant variations in per standardized-student expenditures among the institutions, which provide evidence on the fact that there is inefficiency in higher education institutions, 2) the differences are the least for art and humanities and the greatest for agriculture majors and 3) during the period a reduction in the differences has been experienced that can be interpreted as an improvement in the efficiency; However there is room for further improvement that requires initiating new policies in financing higher education. كارايي، كارايي تخصيصي، دانشجوي معيار شده، هزينه‎هاي آموزشي، الگوسازي چندسطحي، دانشگاهها و مؤسسات آموزش‎عالي، گروههاي آموزشي و ماليه آمو� Efficiency, Allocative Efficiency, Standardized-Student, Educational Expenditures, Multilevel Modelling, Iran’s Higher Education Institutions, Educational Groups, Financing Higher Education. 1 42 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-193&slc_lang=fa&sid=fa Abolghasem Naderi ابوالقاسم نادري 00031947532846001801 Yes Faculty Member of Tehran University عضو هيئت علمي دانشگاه تهران

fa تأثير وضعيت اقتصادى – اجتماعى خانوار بر تقاضا براى آموزش‎عالي آموزش عالی higher education پژوهشی Original در اين مقاله به تأثير وضعيت اقتصادى – اجتماعى خانوار بر تقاضا براى آموزش‎عالى در ايران پرداخته مي‎شود. رویکرد آن شناسایی عوامل مؤثر بر تصمیم‎گیری افراد در باره ورود یا عدم ورود به دانشگاهها و مؤسسات آموزش‎عالی است. مطالعات و بررسی‎های انجام شده درباره تقاضا برای آموزش ‎عالی در سطح خرد، به تحلیل الگوی انتخاب افراد برای ورود یا عدم ورود به یک مؤسسه آموزش عالی یا تصمیم ‎‎گیری خانوار برای سرمایه‎گذاری در تحصیلات عالی فرزندانشان دلالت دارد. از این رو الگوهايی معرفی شده ‎اند که قادر به توصیف انتخاب افراد برای ورود به مؤسسات آموزش عالی باشند. براين اساس، الگوسازی رفتارتقاضا نيازمند بهره برداری از روشهایی است که امکان توصیف و تخمین تابعی را که متغیر وابسته آن فقط دو حالت را اختیار می‎کند، فراهم سازد. در این تحقیق از مدلهای دو وجهی (choice binary) استفاده شده است که متغیر های آنها برگرفته از نظریه سرمایه انسانی است. يافته ‎های پژوهشی نشان مي‎دهند که : 1. اگر سطح تحصیلات سرپرست خانوار دیپلم و بالاتر باشد، به طور متوسط و با فرض ثبات سایر شرایط احتمال ورود فرد به دانشگاه افزایش می یابد. 2. هرچه تعداد اعضای خانوار بیشتر باشد ، به طور متوسط احتمال ورود فرد به دانشگاه کمتر می شود. 3. جنسیت مذکر به طور متوسط با احتمال کمتری وارد دانشگاه می شود. 4. هرچه فرد روزانه فعالیت اقتصادی بیشتری انجام دهد، احتمال ورود به دانشگاه برای وی کمتر خواهد بود. 5. هر چه زیربنای محل سکونت خانوار (نماینده طبقه اقتصادی اجتماعی ) بیشتر باشد، احتمال ورود فرد به دانشگاه افزایش می یابد. 6. هرچه سن فرد بیشتر باشد، احتمال ادامه تحصیل وی بیشتر است. علي‎رغم محدوديتهاى بسیار از نظر اطلاعات و داده‎های آماری ، نتایج ياد شده در اکثر موارد با نتایج تحقیقات مشابه همخوانی و تطابق دارد. This article examines effects of Family Socio – economic status on demands for higher education in Iran. Human capital theory and micro – economic approach were selected for this study. This approach identifies effective factors in people,s decision for entering or not entering to universities and institutes of higher education. In addition, the model estimates the effects of factors such as family income, family spending, parents, educational level, family size housing space and gender on continuing their education in post- secondary institutions. Data collection was based on statistic center of Iran Data Banks during 1992-95. The results indicate that the educational level of parents, housing space and age have positive effect on demands for higher education while gender and economic status have negative effect. سرمایه انسانی، خانوار، آموزش‎عالی، تقاضا، عوامل اقتصادی - اجتماعی، سطح میانی اقتصاد، متغیر دو وجهی و الگوی لاجیت. Human Capital, Family, Tertiary Education, Demand, Socio-Economic Factors, Meso-level, Binary Choice and Logit. 43 74 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-194&slc_lang=fa&sid=fa M. Gharun معصومه قارون m – gharun@irphe.ir 00031947532846000 Yes Faculty Member of Institute for Research & Planning in H.E. عضو هيئت‎علمي مؤسسه پژوهش و برنامه‎ريزي آموزش‎عالي 0003194753284600391 No

fa تعيين نرخ بازده اقتصادى داخلى فردى و اجتماعى سرمايه‌گذارى در دوره‌هاى تحصيلات تکميلي آموزش عالی higher education پژوهشی Original در مقاله حاضر به تعيين نرخ بازدهى اقتصادى فردى و اجتماعى در سطوح تحصيلى کارشناسى ارشد و دکترى با توجه به تحليل هزينه _ فايده در ايران براى سال 1379 پرداخته شده است. نتايج حاصل از اين بررسى نشان مى دهد که نرخ بازدهى اقتصادى فردى در دوره دکترى منفى و براى دوره کارشناسى ارشد مثبت و نرخ بازدهى اقتصادى اجتماعى براى هر دو دوره تحصيلى منفى است. منفى بودن نرخ بازدهى اجتماعى نشان دهنده اين است که مقدار هزينه‎اى که جامعه در قبال دوره‌هاى تحصيلى مذکور متقبل مي‎شود در قبال فايده‎هاى آن بسيار بالاست. البته، منفی بودن نرخ بازده اقتصادی اجتماعی برای اين دوره‎‎های تحصیلی به معنای سرمایه‎گذاری نشدن در این دوره‎ها نيست، بلکه به این مفهوم است که جامعه از فارغ‎التحصیلان مقاطع تحصیلی کارشناسی ارشد و دکتری به خوبی استفاده نمی‎کند. بر این اساس، چنانچه سیاستگذاری دولت در زمينه تربیت نیرو در سطوح تحصیلی يادشده و افزایش سرمایه‎گذاری در این خصوص است، براى افزایش بازدهی اقتصادی و گرايش نداشتن افراد به مشاغل متعدد براى کسب درآمد بالاتر، ضرورت بهبود وضعیت دستمزد و حقوق دولتی دارندگان مدارک کارشناسي‎ارشد و دکترى دارای اهمیت است. In this research, cost and benefit of higher education was analyzed and internal yield rate of investment of education, (individual and social rate) has been reviewed. The results of this research indicate that individual yield rate at master level is positive, but this rate in doctoral level is negative. In addition, social yield rate of master and doctoral degrees are negative. This finding shows that the opportunity costs in these groups are very high. Although higher education particularly in master and doctoral level are considered as a kind of general goods, but they have many social advantages particularly in the developed countries. تحليل هزينه- فايده، سرمايه‌گذاري آموزشي و نرخ بازده اقتصادي داخلي فردي و اجتماعي. Cost - Benefit Analysis, Educational Investment, Social and Individual Internal Economic Yield Rate. 75 102 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-195&slc_lang=fa&sid=fa Farkhondeh Jabal Ameli فرخنده جبل عاملي fameli@ut.ac.ir 00031947532846000 Yes Faculty Member of Tehran University عضو هيئت‎علمي دانشگاه تهران 0003194753284600392 No

fa محاسبه هزينه سرانه دانشجو؛ مطالعه موردى : دانشگاه تهران، سال تحصيلى 75 – 1374 آموزش عالی higher education پژوهشی Original هدف از نگارش اين مقاله محاسبه هزينه سرانه دانشجوست. محاسبه هزينه سرانه دانشجو براى برنامه‌ريزى کوتاه مدت و بلند مدت آموزش‎عالى بسيار مهم و ضرورى است. در اين مطالعه دانشگاه تهران به عنوان يک نمونه انتخاب شد. هزينه سرمايه‎اى و غيرسرمايه‎اى به‎تفکيک دانشکده، مقطع تحصيلى و گروه آموزشى محاسبه شد که در بخش غيرسرمايه‌اى دو الگو مورد استفاده قرار گرفت. الگوى اول بر اساس تعداد واحد درسى و الگوى دوم بر اساس تعداد دانشجوست. براى محاسبه هزينه سرانه سرمايه‎اى در بخش تأسيسات و ساختمان از سه الگو به نامهاى تعيين استهلاک ساختمان، تعيين اجاره بهاى فرضى ساختمان و اجاره بهاى ساختمان ]با استعلام از بنگاههاى مسکن[ استفاده شده است. در بخش محاسبه هزينه سرانه سرمايه‎اى مربوط به تجهيزات آزمايشگاهى روش مستقيم مورد استفاده قرار گرفت. در جريان نتيجه طرح، نرم‎افزارى تهيه شد که مي‎تواند براى محاسبه هزينه سرانه دانشگاهها و مؤسسات آموزش‌عالى مورد استفاده واقع شود. اين نرم افزار همچنين، مي‎تواند مديران را در امر محاسبه و بودجه‎بندى يارى رساند. The purpose of the study was to calculate per student expenditures. Calculation of per student expenditures is vital for short and long time planning in higher education. In this study, university of Tehran was selected as case. Capital and non capital expenditures were calculated by colleges ,departments and expenditure levels . In non-capital two models were used. The first model is based on numbor of courses and the second one is rolated to number of student. In capital per cost calculation of buildings and installaions we use 3 patterns: determining building amortization , determining building supposition rent and building rent (to call upon dwelling institutions to give information). As the result a software that can be used for calculating expenditures institutions was developed.This software can assist administrators in calculating per students expenditures and budgetting. هزينه سرانه دانشجو، هزينه سرانه سرمايه‎اي، هزينه سرانه غيرسرمايه‎اي دانشجو، دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي، گروه آموزشي و دانشگاه تهران. Per Capita Student expenditure, Capital expenditure, Non-capital expenditure, Higher Education Institutions and University, Departments and Universities of Tehran. 103 135 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-196&slc_lang=fa&sid=fa Nasrin Ghotbi نسرين قطبي 00031947532846001803 Yes Institute for Research & Planning in H.E. كارشناس‎ارشد مؤسسه پژوهش و

fa تأملی در باره مهم‎ترین علل موفقیت قطبهای علمی آموزش عالی higher education پژوهشی Original قطبهای علمی همراه با نهاد های مولد اندیشه که مکمل و متمم آنها به شمار می آیند، موتور های محرک توسعه، در کلی ترین معنای این واژه، در قرن بیست و یکم محسوب می شوند. این نکته که چه عواملی موجب شدند تا این ساختارهای جدید، ابتدا در کشورهای پیشرفته و سپس در کشورهای در حال پیشرفت، جایگزین مؤسسات پژوهشی سنّتی شوند و نیز این موضوع که ساختار های جدید تا چه اندازه در تحقق اهدافی که برایشان در نظر گرفته شده بود با توفیق قرین شدند و کدام علل و اسباب در این زمینه نقش اصلی را ایفا کردند، همگی در زمره مسائلی هستند که از دیدگاه روش شناسی علمی در خور اهمیت فراوان‎اند. تأمل نقادانه در سیر عملکرد قطبهای علمی احیاناً می تواند الگوها و سرمشقهای مناسبی را برای استفاده از آنها در محیطهاى بومی و محلى کشورهاى درحال توسعه ارائه کند. در مقاله حاضر کوشش شده است تا با ارزیابی برخی از مهم‎ترین علل کامیابی قطبهای علمی موفق، آموزه‎‎‎هایی عملی و کاربردی برای فعالیتهاى اثربخش قطبهای علمی در داخل کشور ارائه شود. Centers of Excellence, along with Think-tanks which somewhat complement each other, can be regarded, in a sense, as the engines of growth in the Twenty-first century. The question that what sort of factors were responsible for these new constructs to replace the traditional research institution -first in the developed world and later in the developing countries, and the Question that how successful these new constructs have been, and what means and Factors have played a Significant role in this respects are among the questions which are of prime importance from a Scientific Methodology point of view. Critical reflection on the ways that Centers of Excellence have been organized and worked could probably provide useful models for similar institutions to be built at local levels in developing countries. The present paper describes some practical lessons for effective activities of the local Centers of Excellence through an appraisal of the main causes of the success of the internationally better known examples of such institutions. قطبهاي علمي, مؤسسات پژوهشي،‌ نهادهاي مولّد انديشه، سياستهاي تحقيقاتي و دانشگاه Centers of Excellence, Research Institutes, Think Tanks, Research Policies and University. 137 158 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-197&slc_lang=fa&sid=fa Ali Paya علي پايا 00031947532846001804 Yes Faculty Member of National Research Institute for Science Policy (Iran) and Center for the Study of Democracy, University of Westminster(UK) عضو هيئت علمي مركز تحقيقات سياست علمي كشور و مركزمطالعات دموكراسي، دانشگاه وستمينستر

fa توسعه کارآفرينى و دانش آموختگان آموزش عالی higher education پژوهشی Original در اين پژوهش بـه ويژگي‎هاى کارآفرينى در بين دانش آموختگان دانشگاهها و مؤسسات آموزش‎عالى به ويژه رشته‎هاى علوم انسانى پرداخته شده است. با توجه به اينکه کارآفرينى در کشور ايران پديده جديدى تلقى مي‎شود و هنوز در سطح ملى به آن پرداخته نشده است، آموزش و تربيت کارآفرينان از مسائل محورى توجه به عرصه‎هاى کارآفرينى است، از اين رو بررسى ميزان توانايى و قابليتهاى دانش‎آموختگان در ايجاد مشاغل جديد و توسعه کارآفرينى امرى ضرورى به نظر مي‎رسد. در اين تحقيق با استفاده از ابزار پرسشنامه و انتخاب حجم نمونه از جامعه آمارى مطبوعات کشور به بررسى تجربى ميزان کارآفرينى دانش آموختگان رشته هاى علوم انسانى پرداخته شده است. در پژوهش حاضر نشان داده شده است کـــه بين کارآفرينى و دوره هاى آموزشى، مهارت فردى، انگيزه فردى، ريسک پذيرى، نياز به توفيق و خلاقيت رابطه معنى دارى وجود دارد. This research has examined entrepreneurship characteristics among university graduates, particulary in the humanities. A question are was used to gather information from a selected sample of Iranian press with the purpose of evaluating practical entrepreneurial states of graduates in humanities. The results indicate correlations between training, personal skills, personal motivation, risk taking, needs for success, creativity and entrepreneurship. كارآفريني، دانش آموختگان، نشريات و مطبوعات، مهارت فردي، ريسك پذيري و خلاقيت. Entrepreneurship, Graduates, Periodicals, Personal skills, Risk Taking and Creativity. 159 177 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-198&slc_lang=fa&sid=fa Jafar Hezar Jaribi جعفر هزار جريبي 00031947532846001802 No Faculty member of Ministry of عضو هيئت‎علمي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري