fa یک الگوی چندبخشی و پویای برنامه ریزی نیروی انسانی برای برنامه سوم آموزش عالی higher education پژوهشی Original هدف اساسى اين مقاله تدوين و ارائه يک الگوى چند بخشى پوياى برنامه ريزى نيروى انسانى است. نتايج تجربى دربارة نيروى انسانى موردنياز در طول برنامه سوم توسعه، برحسب گروههاى شغلى، رشته هاى تحصيلى، و مقاطع تحصيلى است. نخست نتايج تجربى در «حل پايه» ارائه شده است. در حل پايه فرض گرديده که نرخ رشد برخى از متغيرهاى عمده اقتصاد کلان برمبناى اهداف مندرج در برنامه سوم توسعه تعيين شود. محاسبات برمبناى الگوى پوياى چندبخشى نيروى انسانى نشان مي دهند که ميزان ازدياد اشتغال در طول برنامه حدود 1870 هزار نفر و کمتر از نصف پيش بينى برنامه سوم است. باتوجه به وابستگى نيروى انسانى موردنياز به نرخ رشد توليد و مسير زمانى متغيرهاى عمده اقتصادى، آزمايشهاى پوياى مقايسه اى متعددى به عمل آمد تا آزمايشهاى روند زمانى نيروى انسانى برحسب گروههاى مختلف شغلى، رشته ها و مقاطع تحصيلى،‌تحت گزينه هاى سياستى متفاوت محاسبه گردد. در نخستين آزمايش مقايسه اى، فرض گرديد که نرخ رشد هزينه هاى دولتى به عنوان يک سياست انبساطى يک درصد بيش از اهداف برنامه باشد. مضاف بر اينکه هزينه هاى سرمايه گذارى نيز به نحوى افزايش يابند که امکان افزايش توليد را در طول سالهاى برنامه ميسر سازد. نتايج حاصل از حل عددى الگو نشان مي دهد که ميزان اشتغال در طول برنامه سوم حدود 145 هزار نفر در مقايسه با حل پايه افزايش مي يابد و به حدود 2015 هزار نفر بالغ مي گردد. در دومين آزمايش مقايسه اى، فرض شده است که نرخ رشد هزينه هاى خصوصى به عنوان يک سياست انبساطى يک درصد بيش از هدف برنامه است. نتايج نشان مي دهند که اثر اتخاذ سياستهاى انبساطى در جهت ازدياد نرخ رشد هزينه هاى دولتى بر اشتغال در طول برنامه توسعه سوم است. نتايج حاصل از حل عددى الگو نشان مي دهند که چنين سياستى باعث مي گردد که ميزان اشتغال در طول برنامه سوم حدود 645 هزار نفر – در مقايسه با حل پايه – افزايش يابد و به حدود 2515 هزار نفر بالغ گردد. برمبناى آزمايشهاى مقايسه اى متعدد، سعى شد که نرخ رشد هزينه هاى خصوصى و دولتى، و سرمايه گذارى سازگار با اهداف رشد هزينه هاى مزبور به نحوى تعديل گردد که ازدياد اشتغال در طول برنامه سوم تا سرحد مقدور به اهداف تعيين شده در برنامه نزديک شود. با ملاحظه نتايج آزمايشهاى پوياى مقايسه اى، فرض گرديد که نرخ رشد هزينه هاى خصوصى، و همچنين نرخ رشد هزينه هاى خصوصى به عنوان يک سياست انبساطى، هر دو، دو درصد بيش از هدف برنامه باشند. نتايج تجربى نشان مي دهند که چنين سياستى باعث مي گردد که ميزان اشتغال در طول برنامه سوم حدود 1730 هزار نفر در مقايسه با حل پايه افزايش يابد و به حدود 3600 هزار نفر بالغ گردد. تحت عناوين آزمايشهاى مقايسه 4، 5، 6 و 7، متناظر با حل پايه و آ‌زمايشهاى مقايسه اى 1، 2 و 3، با ملحوظ داشتن روند صعودى براى نسبت نيروى کار متخصص به کل نيروى کار شاغل و روند نزولى براى نسبت بيسوادان به کل نيروى کار شاغل، ساختار نيروى کار بر حسب مقاطع تحصيلى، در طول دوره برنامه ريزى محاسبه گرديد. نتايج تجربى نشان مي دهند که منظور نمودن روند صعودى براى نسبت نيروى کار متخصص به کل نيروى کار شاغل، تغييرات قابل ملاحظه براى ميزان اشتغال نيروى کار متخصص به دنبال خواهد داشت. براى نمونه، آزمايش مقايسه اى 3 را که به اهداف اشتغال برنامه سوم نزديک تر است در نظر مي گيريم. جايگزينى نيروى کار با سطوح تحصيلى بالاتر به جاى نيروى کار با سطوح تحصيلى پايين تر موجب مي گردد که در سال 1383 تقاضا براى نيروى کار متخصص از حدود 1978 هزار نفر در آزمايش مقايسه اى 3، با حدود 839 هزار نفر افزايش، به حدود 2818 هزار نفر در آزمايش مقايسه اى 7 تغيير يابد. در سال 1388، نيروى کار متخصص از حدود 2473 هزار نفر در آزمايش مقايسه اى 3، با افزايشى برابر با حدود 1705 هزار نفر، به حدود 4178 هزار نفر در آزمايش مقايسه اى 7 بالغ مي گردد. با توجه به اينکه تقاضا براى نيروى کار در طول برنامه سوم در سطوح مختلف شغلى و در مقاطع تحصيلى متفاوت، بمراتب کمتر از ميزان مورد انتظار براى کاهش نرخ بيکارى است، اتخاذ سياستهاى انبساطى اقتصادى، به نحوى که هم تقاضاى بخش دولتى و هم بخش خصوصى را افزايش دهد، توصيه مي گردد. هدف از اتخاذ تدابير انبساطى اقتصادى ازدياد توليد و، به تبع آن، سطح اشتغال در گروههاى مختلف شغلى و درمقاطع تحصيلى مختلف ا ست. در اين زمينه، سياستهايى که در جهت ازدياد عرضه و ظرفيت توليد اقتصاد کشور عمل مي کنند، با توجه به تبعات احتمالى آن در مورد ازدياد قيمتها، رجحان دارد. لذا، در اتخاذ سياستهاى انبساطى اقتصادى، تأکيد اساسى بايد بر افزايش سرمايه گذارى و رفع موانع و محدوديتهاى ادارى، مالى، و اعتبارى در جهت ازدياد انگيزه سرمايه گذارى خصوصى قرار گيرد. برنامه ریزی نیروی انسانی، تعادل عمومی، الگوی چندبخشی، برنامه سوم توسعه. 1 41 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-212&slc_lang=fa&sid=fa S.H. Zonoor سيدحسين ذوالنور 00031947532846001855 Yes Faculty Member of Shiraz University عضو هيئت علمي دانشگاه شيراز Ali Sarem علي صارم 00031947532846001856 No Senior Expert of the Management & Planning Organization كارشناس ارشد سازمان مديريت و برنامه ريزي

fa کسری بودجه و هزینه اتلاف در آموزش عالی دولتی؛ مطالعه موردی: ارزیابی درونی دانشگاه علوم پایه دامغان آموزش عالی higher education پژوهشی Original به رغم آنکه بحران مالى جهانى تأثير عمده اى بر روند توسعه آموزش عالى دولتى داشته است، در بسيارى از کشورها در دو دهة اخير،‌ تلاش جدى براى جلب مشارکت مردمى و سرمايه گذارى بخش خصوصى و همچنين نقش بيشتر متقاضيان ورود به آ‌موزش عالى در پرداخت هزينه هاى آن آغاز شده است. تحقيقات انجام شده و راهکارهاى پيشنهادى، اخذ شهريه مناسب را در محوريت برنامه هاى دانشگاههاى دولتى براى جبران کمبود منابع مالى قرار داده اند وليکن کمتر به نقش هزينه هاى اتلاف در کسرى بودجه هاى دانشگاهى اشاره کرده اند. تحقيق حاضر، با انجام مطالعه موردى در بارة يک دانشگاه تخصصى علوم پايه، مقدار هزينة اتلاف ناشى از مردودى و تکرار دروس را در ميان دانشجويان دوره کارشناسى در طول يک دهة 80-1371 محاسبه و نقش و ارتباط آن را با بودجه آن دانشگاه بررسى کرده است و اعتقاد دارد بازيافت هزينه هاى اتلاف در برنامه هاى آموزشى مي تواند نقش مؤثرى در تأمين کسرى بودجه اين دانشگاه داشته باشد. اين بررسى سعى کرده است با تعيين برخى شاخصهاى کارايى درونى آموزشى، از قبيل نرخ افت و نرخ تکرار، توصيه هايى کاربردى به منظور ارتقاى کارايى برنامه هاى دانشگاهى ارائه نمايد. بديهى است که انجام چنين تحقيقى در ساير دانشگاهها مي-تواند نتايج قطعي ترين براى سياستگذارى در اين زمينه فراهم سازد. آموزش عالی، کسری بودجه، هزینه اتلاف، دانشگاه علوم پایه دامغان، ارزیابی درونی. 43 70 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-213&slc_lang=fa&sid=fa Abdolrahim Naveebrahim عبدالرحيم نوه ابراهيم navehebrahim@dubs.ac.ir 00031947532846001857 Yes Faculty Member of Tarbiat Moalem University عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت معلم تهران

fa برآورد تقاضای اجتماعی آموزش عالی در ایران در دوره 88-1380 آموزش عالی higher education پژوهشی Original يکى از رويکردهاى برنامه ريزى توسعه آموزش عالى پاسخگويى به تقاضاى اجتماعى آموزش عالى است. اين مهم، خود، ضرورت شناخت و برآورد حجم تقاضاى اجتماعى را در سالهاى آتى مطرح مي کند. اين مقاله که برگرفته از يک طرح پژوهشى است سعى کرده است حتي المقدور به اين مسأله بپردازند و برآوردهايى از تقاضاى آموزش عالى در دوره 88-1380 به تفکيک جنسيت، گروههاى آزمايشى، دوره هاى مختلف و گروههاى سنى مختلف ارائه کند و به شناختى در مورد چگونگى تأثير متغيرهاى اقتصادى اجتماعى بر تقاضاى آموزش عالى نائل آيد. براى اين منظور، ابتدا با استفاده از ارقام به دست آمده از شاخصهاى گذر تحصيلى در آموزش عمومى و متوسطه، جداول جريان دانش آموزان (گروههاى همسن و سال) تشکيل و تعداد دانش آموزان سال آخر متوسطه و از آنجا تقاضاى اجتماعى آموزش عالى – که با تعداد داوطلبان آزمون سراسرى دانشگاهها و مؤسسات آموزش-عالى اندازه گيرى مي شود – برآورد گرديد. در گام دوم، تقاضاى اجتماعى آموزش عالى با استفاده از محاسبه نرخ مشارکت در آموزش عالى به تفکيک گروه سنى و پيشبينى تحولات آن در آينده برآورد شد. در مرلحه سوم، با تشکيل معادلات رگرسيونى توصيف کننده تغييرات تقاضاى اجتماعى آموزش عالى، تأثير چند متغير اقتصادى اجتماعى شناسايى شدند و از الگوهاى به دست آمده براى برآورد تقاضا در سالهاى آتى استفاده گرديد. اهم نتايج به دست آمده حاکى از آنند که به دلل کاهش نرخ مشارکت مردان در آموزش عالى، که در گروههاى اصلى جمعيتى رخ داده است و تداوم نرخ ثبت نام ناخالص زنان بر مردان، در سالهاى آتى نيز سهم زنان در کل متقاضيان آموزش عالى روبه افزايش و سهم مردان روبه کاهش خواهد بود. علاوه بر کاهش سهم مردان در کل تقاضاى اجتماعى، سهم آنان در پذيرفته شدگان نيز کاهش يافته است و اين پديده همراه با اين واقعيت که نرخ حضور زنان (حتى دانش آموختگان آموزش عالى) در بازارکار نسبت به مردان کمتر است. مي تواند آثار نامطلوبى بر ذخيره دانش نيروى انسانى فعال کل اقتصاد در آينده داشته باشد. شواهد آمارى نشان مي دهند که کاهش تمايل به ادامه تحصيل در بين پسران از نظام قبل از دانشگاه نشأت مي گيرد. همچنين شواهد به دست آمده از روند تحولات جمعيتى در آينده نيز حاکى از آنند که ترکيب سنى متقاضيان آموزش عالى در سالهاى آتى به نفع گروههاى سنى بالاتر تغيير خواهد يافت. به عبارت ديگر،‌در سالهاى آتى، سهم بيشترى از تقاضاى آموزش عالى را تقاضاى تأمين نشده سالهاى قبل تشکيل خواهد داد و، در اين مجموعه، سهم گره آزمايشى علوم انسانى بيشتر خواهد بود. برآوردهاى نهايى نشان مي دهند که روند افزايش تقاضاى اجتماعى زنان تا سال 1378 ادامه، ولى تقاضاى اجتماعى مردان حداکثر تا سال 1383 افزايش و پس از آن کاهش خواهند يافت. نتايج تحليل الگوى تأثيرگذارى متغيرهاى اقتصادى اجتماعى بر تقاضاى اجتماعى زنان و مردان براى آموزش عالى حکايت از آن دارند که متغيرهاى مربوط به بازارکار داراى بيشترين تأثير هستند. ضمن اينکه متقاضيان آموزش عالى چشم انداز آتى اقتصادى را بيشتر در جهت تحديد فرصتهاى شغلى پيشبينى مي کنند و همين عامل موجب مي شود که تقاضاى مردان براى آموزش عالى کاهش يابد. توزيع تقاضاى اجتماعى در گروههاى آزمايشى در سالهاى آتى به نفع گروه علوم ريا ضى و فنى تغيير خواهد کرد و اگرچه تقاضاى زنان براى گروه علوم انسانى افزايش خواهد يافت، سهم گروه علوم انسانى در تقاضاى اجتماعى مردان سهم گروه علوم تجربى در هر دو، روند نزولى خواهند داشت. تقاضا براى دوره هاى شبانه و نيمه حضورى تا سقف 67 درصد تقاضاى اجتماعى زنان و 60 درصد تقاضاى اجتماعى – حداکثر تا 51 درصد تقاضاى اجتماعى زنان و 39 درصد تقاضاى اجتماعى مردان افزايش خواهند يافت. آموزش عالی، تقاضای اجتماعی، ثبت نام، پیش بینی، داوطلبان، آزمون سراسری، جمعیت. 71 118 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-214&slc_lang=fa&sid=fa Masumeh Gharun معصومه قارون m_gharun@irphe.ir 00031947532846001858 Yes Faculty Member of Institute for Research & Planning in H.E. عضو هيئت علمي مؤسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي

fa آسیب شناسی بیگانگی اجتماعی-فرهنگی بررسی انزوای ارزشی در دانشگاههای دولتی تهران آموزش عالی higher education پژوهشی Original در پرتو مبانى نظرى تحقيق، ضمن تدوين 7 فرضيه که ناظر بر رابطة متغير اصلى تحقيق (انزواى ارزشى) و روابط ميان هر يک از متغيرهاى علّى بود، با کاربرد روش پيمايش و استفاده از تکنيک پرسشنامه هدايت شده از 144 نفر دانشجو، که از بين 91605 نفر دانشجويان شاغل به تحصيل در سه مقطع ليسانس، فوق ليسانس و دکترى در دانشگاههاى دولتى شهر تهران درسال تحصيلى 79- 1380 و به طريق نمونه گيرى طبقه اى با دفت احتمالى مطلوب 0/5 = d و ضريب اطمينان 95 درصد انتخاب شده بودند، اطلاعات مربوط به ابعاد آسيب شناختتى فرهنگى در محيطهاى دانشجويى جمع آورى گرديد. براساس نتايج حاصل از مدل تبيينى تحليل مسير انزواى ارزشى، مي توان استدلال کرد که اين متغير متأثير از عوامل مختلفى است که در شبکه اى از روابط علّى با يکديگر و به صورت مرکب و مجموع قرار دارند و کل تغييرات آن را در مجموع متغيرهاى علت (X) بيان مي-کند. در اين مدل، متغيرهاى مطلوبيت شرايط خانوادگى،‌ مطلوبيت شرايط آموزشى، SES، رضايت از زندگى، احساس ستيز با واليدن و ضديت با جامعه هم، به طور مستقيم و هم به طور غيرمستقيم، برانزواى ارزشى اثر گذاشته اند. همچنين، انزواى ارزشى بازتابى از تأثيرات متقابل متغيرهاى علت و منتج از مجموعة از خوردهاى اين عوامل است. انزوای ارزشی و بیگانگی فرهنگی ، رضایت از زندگی، ضدیت با جامعه، ستیز با والدین، سازگاری و همنوایی اجتماعی، قانون گرایی، موقعیت تحصیلی. 119 182 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-215&slc_lang=fa&sid=fa Alireza Mohseni-Tabrizi عليرضا محسني تبريزي mohsenitabrizi@yahoo.com 00031947532846001859 Yes Faculty Member of Tehran University عضو هيئت علمي دانشگاه تهران

fa بررسی مقایسه ای سیاستهای بازار کار ایران در برنامه سوم آموزش عالی higher education پژوهشی Original هدف از اين بررسى شناخت سياستهاى بازارکار کشورهاى پيشرفته و مقايسه آن با سياستهاى بازارکار ايران در برنامه سوم به منظور دستيابى به سياستهاى مناسب براى مقابله با بيکارى فزاينده نيروى کار در کشور است. براى اين منظور، پس از بررسى نظريه هاى موجود، انواع بيکارى و انواع سياستهاى بازارکار معرفى مى شوند. سپس سياستهاى بازارکار کشورهاى پيشرفته شامل 16 کشور اروپايى و 5 کشور غيراروپايى از جمله دو کشور آمريکا و ژاپن به عنوان دو کشور موفق از اين مجموعه بررسى مى گردند. علاوه بر آن، سياستهاى بازارکار ايران با استفاده از برنامه سوم توسعه شناسايى و تحليل مى شود. در پايان نيز توصيه ها و سياستهاى پيشنهادى ارائه مى شود. هر چند به دليل مکمل بودن نيروى کار متخصص و نيروى کار غير تخصصى، ‌سياستهاى مؤثر بر کل اشتغال متخصصان نيز مؤثر است، ‌اما جا دارد که در مقاله اى ديگر، به طور اخص، سياستهاى مؤثر براشتغال متخصصان مورد بررسى قرار گيرند. سیاستهای بازار کار ، سیاستهای بازار کار فعال، اشتغال، بیکاری. 183 225 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-216&slc_lang=fa&sid=fa Paridokht Vahidi پريدخت وحيدي parivahidi@yahoo.com 00031947532846001860 Yes Senior Expert of the Management & Planning Organization عضو هيئت علمي سازمان مديريت و برنامه ريزي

fa بررسی جایگاه آموزش عالی آزاد در دانشگاههای زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری آموزش عالی higher education پژوهشی Original مقالة حاضر حاصل پژوهشى است که توسط مؤلف دربارة آموزشهاى عالى آزاد و جايگاه آن در نظام آموزش عالى زير نظر وزارت علوم، تحقيقات و فناورى انجام شده است. يافته هاى اين پژوهش که براساس پرسشنامه هاى تکميل شده به دست آمده اند، نشان مى دهند که عملکرد دانشگاههاى کشور در طراحى و ارائه آموزش عالى آزاد، ضعيف بوده است به گونه اى که گويى چيزى به نام آموزش عالى آزاد در دانشگاههاى سراسرى وجود ندارد. در بررسى اين عملکرد ضعيف، به عواملى متعدد مى توان اشاره کرد. اما مهمترين عاملى که اين پژوهش به آن دست يافته است مستقل نبودن دانشگاهها از نظر مالى و عدم تعيين سياستگذارى کلى دانشگاههاست. از اين رو، مؤسسات آموزش عالى انگيزه اى براى گسترش حوزة فعاليت نداشته اند و به گذران امور، طبق روال گذشته، ادامه داده اند. مقاله، در پايان، پيشنهادهايى چند براى احياى آموزش عالى آزاد ارائه داده است. آموزش عالی آزاد، دانشگاههای ایران، آموزشهای رسمی و غیر رسمی. 227 264 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-217&slc_lang=fa&sid=fa Ahmadreza Roshan احمدرضا روشن a_rowshan@yahoo.com 00031947532846001861 Yes Faculty Member of Institute for Research & Planning in H.E. عضو هيئت علمي مؤسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي