فصلنامه پژوهش و برنامه ريزي در آموزش عالي Quarterly journal of Research and Planning in Higher Education http://journal.irphe.ir 0 user fa jalali 1382 7 1 gregorian 2003 10 1 9 3 online 1 fulltext

fa ساخت و اعتباریابی اندازه گیری هدفهای دانشگاهی برای ارزیابی درونی گروه های آموزشی آموزش عالی higher education پژوهشی Original تجربه‎هاى جهانى نشان مي‎دهند که براى ارتقاى سطح کيفيت آموزش‎عالى بايد از ارزيابى درونى گروه‎هاى آموزشى استفاده کرد. براى ارزيابى درونى، آشکارکردن هدفهاى گروه آموزشى ضرورت دارد. لذا، به منظور تسهيل اين امر، تدوين يک ابزار تراز شده مورد نياز بوده است. باتوّجه به اين ضرورت، يک طرح تحقيق براى تهيه ابزار تشخيص هدفهاى دانشگاهى تهيّه و اجرا شده است. براى تحقّق هدفهاى طرح، براساس تجربه‎هاى جهانى، فرم اوليه «پرسشنامه هدفهاى دانشگاهي» تدوين شد. سپس پرسشهاى فرم اوليه در نمونه‎اى از اعضاى هيأت علمى دانشگاه تهران به اجرا درآمدند. پاسخها تحليل شدند و سرانجام، پرسشنامه نهايى تدوين گرديد. براساس داده‎هاى گردآورى شده، «پرسشنامه هدفهاى دانشگاهي» از قابليت اعتماد و اعتبار لازم برخورد است و مي‎تواند براى تشخيص رسالت و هدفهاى دانشگاهى مورد استفاده قرار گيرد. اجراى چنين پرسشنامه‎اى درسطح يک دانشگاه مي‎تواند به آشکار کردن «الگوى ذهني» دانشگاهيان درباره رسالت و هدفهاى دانشگاهى بينجامد، علاوه بر آن، در ارزيابى درونى گروه آموزشى براى بهبود کيفيت مورد استفاده قرار گيرد. Assessing quality of higher education systems has been considered as a major issue in many countries during the past two decades. Accreditation model, which includes internal quality assurance and external quality assessment, has been applied to assess and improve the quality in higher education systems. Application of internal quality assessment started in 1996 in Iran. The exercise indicated the need for an instrument to measure institutional and departmental mission and objectives. This research project was undertaken to respond to the above need. In doing so, based on the experience from Institutional Goals Inventory (IGI) instrument a draft version of a questionnaire was prepared in Persian language. It was validated among sample of faculty members of Tehran University. The Persian version of the IGI is applied to clarify university mission and goals. Using this questionnaire as a base, another questionnaire was developed to delineate departmental missions and objectives. The technical characteristics of this instrument are reported in this article. The results indicated that the PIGI is valid and reliable instrument to measure university goals and develop departmental objectives for self–evaluation. کیفیت آموزش عالی، ارزیابی درونی، هدفهای دانشگاهی ابزار اندازه گیری. Internal quality assessment, instrument for assessment of university objectives, quality of higher education. 1 26 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-199&slc_lang=fa&sid=fa Abbas Bazargan عباس بازرگان abazarga@chamran.ut.ac.ir 00031947532846001845 Yes Faculty member of Tehran University عضو هيئت علمي دانشگاه تهران Rasul Hoseini رسول حسيني 00031947532846001846 No M.A. in Educational Researches كارشناس ارشد تحقيقات آموزشي

fa ارزیابی درونی رهیافت مناسب برای بهبود کیفیت آموزش عالی کشاورزی آموزش عالی higher education پژوهشی Original امروزه يکى از مسائل مهم درآموزش‎عالى به طور عام و درآموزش‎عالى کشاورزى به طور خاص ارزيابى مستمّر کيفيت پژوهش و آموزش است. طى دو دهه گذشته، کشورهاى متعددى کوششهاى ويژه‎اى در جهت بهبود کيفيت آموزش‎عالى به عمل آورده‎اند. آنها در انجام اين امر، رهيافتهاى گوناگونى از ارزشياى را به کار برده‎اند. در ميان اين رهيافتها، ارزيابى درونى ويژگيهاى جامع و سيستماتيک دارد که منجر به بهبود کيفيت مستمرمي‎گردد. از طريق ارزيابى درونى اعضاى هيأت علمى، فعاليتهاى گذشته گروه آموزشى را بررسى و نقاط قوّت، فرصتها و تهديدات را براى طرح‎ريزى توسه آتى گروه آموزشى شناسايى مي‎کنند. هدف اصلى اين مطالعه به کارگيرى ارزيابى درونى در گروه ترويج و آ‌موزش کشاورزى به منظور بهبود کيفيت آن بوده است. اين مطالعه اين تحقيق پيمايشى است و در آن براى تجزيه وتحليل داده‎ها از آمار توصيفى استفاده شده است. در به کارگيرى اين الگو، ابتدا زمينه (اهداف دوره)، دروندادها، فرايندها، بروندادها و پيامدها در قالب 5 عامل: دانشجويان، دانش‎آموختگان، ساختار و مديريت، فرآيند يادگيرى و دوره آموزشى اجرا شده مورد توجّه قرارگرفتند. بعد از تعريف ملاکهاى مناسب براى هر عامل، نشانگرهاى مناسب مربوط به هر ملاک شناسايى شدند. سپس براساس اهداف پژوهش و آموزشى گروه، وضعيت مناسب‎ براى نشانگرها به وسيله اعضاى هيأت علمى تعريف شد تا وضعيت موجود عوامل با آنها مقايسه و مورد قضاوت قرار گيرد. پيمايش با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه صورت گرفت. جمعيت تحت مطالعه شامل همة 24 نفر دانشجويان گروه، 65 نفر دانش‎آموخته، 65 نفرکارفرما، 4 عضو هيأت علمى و رئيس گروه است. نتايج ارزيابى نشان مي‎دهند که باتوجه به اهداف و رسالتهاى گروه آموزشى، اهداف دوره مطلوب و دروندادها نظير (دانشجويان، منابع يادگيرى، برنامه‎ درسى، و …)، فرآيندها شامل (يادگيرى، تدريس و…) و بروندادها شامل (دانش‎آموختگان و آثار علمى هيأت علمى) نسبتاً مطلوب بوده‎اند. درنهايت، براساس نتايج ارزيابى، توصيه‎هايى براى بهبود کيفيت آموزشى و پژوهشى گروه ارائه شده‎اند. One of the critical issues in higher education, in general and in agricultural higher education in particular, is continuous assessment of research and education quality. During the past two decades many countries have made special efforts to improve quality of their higher education. In doing so, they have applied different evaluation approaches. Among these approaches internal evaluation has holistic systematic characteristics that would lead to continuous quality improvement. Through internal evaluation the faculty members examine their past activities and find out their strengths, weaknesses, opportunities and threats to their department to better plan the future development of their department. The main purpose of this study was the application of internal evaluation in Agricultural Extension and Education Department for its quality improvement. It used descriptive survey research methodology and descriptive statistics to analyze data. In accordance with internal evaluation model, the five domains of context (degree objectives), inputs, processes, outputs and outcomes were considered for evaluation. These included: students, graduates, management and structure, learning process and degree program. The survey included total of 24 students, 65 graduates 65 employers, 4 faculty members and dean of the department. The results indicated that departmental objectives and missions, and context were satisfactory and inputs including (student, learning resources, and curriculum), process (teaching, learning) and outputs (graduates, publications of faculty) were relatively satisfactory. Finally, based on results of the assessment recommendations were made for improvement of the quality of the department. کیفیت، ارزیابی،ارزیابی درونی، الگو(مدل)، کارفرما، دانش آموخته، اعتبارسنجی. Quality, Assessment, Internal Evaluation, Model employer, Graduate, Accreditation. 27 48 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-200&slc_lang=fa&sid=fa Gholamreza Pezeshki Rad غلامرضا پزشكي راد pezeshki@modares.ac.ir 00031947532846001847 Yes Faculty member of Tarbiat Modarres University عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس Hamidreza Mohtashem حميدرضا محتشم 00031947532846001848 No M.S كارشناس ارشد ترويج و آموزش كشاورزي

fa الگوی رهبری آموزشی در دانشگاههای دولتی ایران آموزش عالی higher education پژوهشی Original هدف اصلى پژوهش تهيه الگويى براى رهبران اثربخش در دانشگاه‎هاى دولتى برپايه جوّسازمانى و ويژگيهاى شخصيتى مديران است. تعداد 100 نفر از مديران دانشگاهى و 300 نفر از همکاران مستقيم آنها در دانشگاه‎هاى دولتى هفده استان کشور به گونه‎ تصادفى انتخاب شدند. نيمرخ و سياهة شخصيتى گوردون درمورد مديران، و پرسشنامه‎هاى جوّسازمانى ليتوين و استرينگر، و رهبرى اثربخش آموزشى رامسدن درمورد همکاران آنها به کار گرفته شدند. پس از برآورد اعتبار ابزارها، پرسشنامه‎هاى 80 نفر از مديران و 213 نفر از همکاران مورد تجزيه و تحليل قرارگرفتند. براى رواسازى پرسشنامه‎ها علاوه بر روايى همگرا و واگرا، از تحليل مؤلفه‎هاى اصلى باچرخش و اريماکس استفاده شد. نخستين يافته پژوهش نشان مي‎دهد که مجموعه پرسشهاى جوّسازمانى از مؤلفه‎هاى دوستى و همکارى، پاداش‎دهى، روشنى خط مشيها، خطرپذيرى،‌ و ضابطه‎ها و مجموعه پرسشهاى رهبرى اثربخش آموزشى از مؤلفه‎هاى هدفمدارى،‌ ترغيب مدارى، کارمدارى،‌تحوّل مدارى، تفاهم مدارى، و انسان مدارى تشکيل شده است. مشخصه‎هاى توصيفى بيانگر آنند که در ميان صفات نيمرخ، مسئوليت‎پذيرى مديران در بالاترين وجامعه‎پذيرى آنان در پايين‎ترين سطح قرار دارند. در ميان صفات سياهة گوردون، تفکّر ابتکارى مديران به گونه‎اى نامحسوس ضعيف‎تر از سه صفت ديگر است. براى بررسى ارتباط بين عاملهاى سازندة ويژگيهاى شخصيتى، جوّسازمانى، رهبرى اثربخشى آموزشى، و يافتن بهترين الگوى تبيين واريانس بين آنها، از دو روش تحليل رگرسيون چند متّغيرى و تحليل همبستگى بنيادى استفاده شده است. تحليل رگرسيون نشان مي‎دهد که الف) رهبرى اثر بخش کارمدار بهترين مـ‎‏‎‏ُدل رگرسيون است که متغيّرهاى دوستى و همکارى، ضابطه‎ها، خطرپذيرى بهترين ترکيب خطى براى پيشبينى آن است؛ ب) رگرسيونى که بيشتريت تعداد متغير مستقل را شامل شود، متعلق به تبيين رهبرى اثربخش انسان مداراست،‌و متغيّرهاى مسئوليت‎پذيرى، ثبات عاطفى، جامعه‎پذيرى، و دوستى و همکارى بهترين ترکيب خطى براى پيشبينى آن هستند. نتايج همبستگى بنيادى نشان مي‎هند که در بين 13 متغيّر مستقل (8 متغيّر ويژگى شخصيتى و 5 متغير جّو سازمانى) و 6 متغيّر وابسته عاملهاى رهبرى اثربخش، سه همبستگى بنيادى وجود دارند. نخستين همبستگى 66 درصد، ‌دوّمين آن 25 درصد، و سوّمين همبستگى بنيادى در حدود 20 درصد واريانس را تببين مي‎کنند. مٌدلهاى بهينه براى پيشبينى رهبرى اثربخش به صورت ذيل بيان مي‎شود: 1)اگر مديرى با ويژگى مسئوليت‎پذيرى نسبتا کم، در محيطى مٌمّلو از جّو دوستى و همکارى، حتى اگر پاداش دهى نسبتاً کم قرار گيرد، پيشبينى مي‎شود که نوع رهبرى اثربخش وى مشارکتى با ابعاد ترغيب مدارى، تفاهم مدارى، عدم تأکيد برهدف،‌ و عدم تأکيد بر کار مدارى باشد؛ 2) اگر مديرى با ويژگى خستگى ناپذيرى نسبتا زياد، حتى اگر اندکى زود رنج و بدبين و بدون تفکّر ابتکارى باشد، اما در محيطى ممّلو از جّودوستى و همکارى، حتى توأم با خطرگريزى نسبى و نبودن ضابطه و خط‎مشيهاى روشن قرار گيرد، پيشبينى مي‎شود که نوع رهبرى اثربخش او سازشگرانه با ابعاد هدفمدراى، ترغيب مدارى، و تفاهم مدارى، عدم تأکيد بر کار مدارى، و عدم تأکيد بر توسعه و تحول باشد؛ و سرانجام 3) اگر مُديرى خستگي‎ناپذير، تکرو، و داراى روابط شخصى قوى باشد، ولى درمحيطى بى توجّه به تشويق و پاداش و اما ضابطه‎مند قرار گيرد، پيشبينى مي‎شود نوع رهبرى اثر بخش مورد انتظار وى رهبرى ديوانسالار باابعاد هدفمدارى، و کارمدارى باشد. Central aim of the present research is to provide an effective leadership model for public universities on the basis of organizational climate and the administrator's personality traits. A total of 100 university administrators and 300 of their colleagues of public universities in 16 Iranian provinces were chosen at random for the research. Gordon,s personality profile and list was used for the administrators and Litwin & Stringer,s organizational climate questionnaires, as well as Romsden,s effective educational leadership questionnaire were given to their colleagues. The responses of 80 administrators and 213 of their colleagues were analyzed. The effective educational leadership questionnaires used criterias such as focus on goals, encouragement, work, transformation, understanding, and the human element. Descriptive observations indicate the administrators exhibited highest degree of accountability and lowest degree of sociability among the profile traits. Among the Gordon qualities, innovative thought was imperceptibly weaker than the other three traits among the administrators. Multiple regression and correlation analyses were used to study the relationship among factors conducive to personality traits, organizational climate, and effective educational leadership and to find the best model to show their variances. رهبری آموزشی، جو سازمانی، ویژگیهای شخصیتی. Educational Leadership, Organizational Climate, Personal Traits. 49 86 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-201&slc_lang=fa&sid=fa Mahmood Ekrami محمود اكرامي m.ekrami@imps.ac.ir 00031947532846001849 Yes Faculty member of Institute for Research in Planning & Development عضو هيئت علمي مؤسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي

fa تحلیلی بر کثرت و تنوع مفهوم تلفیق در حوزه برنامه درسی آموزش عالی higher education پژوهشی Original تلفيق برنامه درسى به معناى ارتباط دادن و درهم آميختن محتواى برنامه درسى به منظور انسجام تجارب يادگيرى فراگيران است. بررسى منابع تخصصى موجود در اين زمينه، حاکى از آن است که تلفيق برنامه درسى همواره به شکل يکسان و واحد صورت نگرفته و طراحى برنامه درسى تلفيقى به روشهاى گوناگون انجام شده است. کثرت و تنّوع مفهوم تلفيق در حوزه برنامه درسى باعث پيچيده شدن اين مفهوم و منجر به بروز دشواريهايى در قلمرو آن گرديده است. در اين مقاله، به بيش از بيست نمونه از اين دسته بنديهاى مختلف از رويکردهاى تلفيق اشاره شده و، در پايان، دسته بنديهاى گوناگون، تحت عنوان سه محور اساسى، آورده شده‎اند که اين خود حاکى از يک جمع‎بندى کلى در اين زمينه است. Curriculum integration is defined as linking and combining content areas in order to facilitate coherent learning experiences for students. Integrated curriculum is an educational approach, which motivates learners for lifelong learning and develops the required capabilities for living in the twenty first century. The review of the literature shows that curriculum integration hasn't always followed a single approach and has been designed using different methods. Numerousness and variety of integration concept in the curriculum has been the source of some confusions about this concept and has led to some problems and challenges in this area. This article presents and describes more than twenty types of classifications for the integration approaches. These approaches are then categorized under three axes showing the fundamental features of different integrated curriculum approaches. برنامه ریزی درسی، تلفیق، برنامه درسی تلفیقی، میان رشته ای، چند رشته ای، فرا رشته ای. Curriculum development, Integration, Integrated Curriculum, Interdisciplinary, Multidisciplinary, Transdisciplinary. 87 124 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-202&slc_lang=fa&sid=fa Parvin Ahmadi پروين احمدي pahmadi@azzahra.ac.ir 00031947532846001850 Yes Faculty member of Azzahra University عضو هيئت علمي دانشگاه الزهراء

fa مقایسه مزیت نسبی آموزشی عالی و فعالیتهای اقتصادی در استان اصفهان آموزش عالی higher education پژوهشی Original يکى ازاساسى‌ترين وظايف آموزش عالى درهرکشورى تربيت نيروى انسانى متخصص موردنياز بخشهاى مختلف اقتصاد است. بنابراين، به منظور بهره‌گيرى مناسب ازامکانات جامعه شايسته است که هماهنگى قابل قبولى بين عرضه وتقاضاى دانش‌آموختگان دربازارکار برقرارباشد. طبيعى است که امکانات آموزش عالى و فعاليتهاى اقتصادى بين مناطق مختلف کشور توزيع شده‌اند؛ با اين حال دراين مقاله، تلاش برآن است که مزيّت نسبى آموزش عالى وفعاليتهاى اقتصادى دراستان اصفهان برآورد و با يکديگرمقايسه شوند. براين اساس، مى‌‌توان عدم تناسب موجود بين توانمنديهاى آموزش عالى و فعاليتهاى اقتصادى منطقه‌اى را به وضوح ارزيابى کرد. براى تحقق اين امر، با استفاده از شاخص مزيت نسبى آشکار شده معيارهايى جهت برآورد مزيت نسبى، تعريف شده است. براى تعيين مزيت نسبى آموزش عالى دراستان اصفهان، عرضه دانش‌آموختگان دانشگاه‎هاى استان دررشته هاى مختلف با مقاديرمشابه درسطح کشور موردمقايسه قرارمى‌گيرد. همچنين به‌منظور برآورد مزيّت نسبى فعاليتهاى اقتصادى استان اصفهان، ارزش افزوده (توليدات) بخشهاى مختلف درسطح استان نسبت به کل کشور مقايسه مى‌شوند. بديهى است که عامل تعيين کننده مزيّت نسبى آموزش عالى ميزان عرضه دانش‌آموختگان دررشته هاى مختلف تحصيلى است؛ همچنين مزيًت نسبى درفعاليتهاى اقتصادى ازمهمترين عوامل تعيين‌کننده ترکيب تقاضا براى نيروى کار متخصص به حساب مى‌آيد. بنابراين، عدم هماهنگى بين اين دومقوله باعث بروز عدم تعادل دربازارکار مى‌گردد و نمود آن درمواردى، «بيکارى دانش‌آموختگان دانشگاهي» و زمانى ديگر«کمبود نيروى انسانى متخصص» است. به خوبى روشن است که با شناخت عوامل مؤثربرايجاد عدم تعادل بين عرضه وتقاضاى نيروهاى متخصص دربازارکار، به نحو مناسب‌ترى مى‌توان راهکارهاى منطقى در جهت کاهش عدم تعادل دربازارکار را شناسايى کرد. اين مقاله درهفت قسمت به صورت زيرتدوين شده است: 1ـ مقدمه،2ـ پيشينة تحقيق،3ـ سيماى عمومى استان اصفهان،4ـ برآورد مزيت نسبى آموزش عالى دراستان اصفهان،5ـ برآورد مزيّت نسبى فعاليتهاى اقتصادى دراستان اصفهان،6ـ تناسب بين مزيتهاى نسبى آموزش‎عالى وفعاليتهاى اقتصادى،7ـ نتيجه گيرى و پيشنهادها. One of the most important function, of higher education functions is training of human recourse for economic sectors. Thus, coordination in demand and supply of university graduates in labor market is necessary. The potentials of higher education training and economic activities are not distributed evenly throughout the country. In this paper, relative advantage of higher education and economics activities in Isfahen are estimated and compared. For this purpose, index of relative comparative advantage (R.C.A)of higher education in Isfahan was computed. Number of graduates in different fields in Isfahan University were compared to those who graduated in similar fields in other Iranian universities. To determine the R.C.A of economic activities, values added in different sectors in Isfahan, were compared to values added in the same sector in other parts of Iran. دانش آموختگان، بازار کار، استان اصفهان، مزیت نسبی، شاخص مزیت نسبی آشکار شده. Graduation, Labor Market, Isfahan, Reveal Comparative Advantage (R.C.A). 125 157 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-203&slc_lang=fa&sid=fa Hushang Talebi هوشنگ طالبي 00031947532846001851 No Faculty member of Isfahan University عضو هيئت علمي دانشگاه اصفهان Saeed Samadi سعيد صمدي samadi-sa@yahoo.com 00031947532846001852 Yes Faculty member of Isfahan University عضو هيئت علمي گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان

fa بررسی رابطه میان آموزش عالی زنان در ایران و حضور آنان در عرصه های قانون گذاری آموزش عالی higher education پژوهشی Original در دهه اخير در ايران، زنان از مردان در آموزش‎عالى سبقت گرفتند. آنان يک قرن و نيم عقب‎ماندگى از مردان را دراين بخش جبران کردند و سهم خود را نسبت به مردان افزايش دادند. بالارفتن نسبت حضور زنان به مردان در آموزش‎عالى کشور ريشه در فرآيندهاى درونى و بيرونى تأثيرگذار در دهه اول تأسيس جمهوريت در ايران دارد. همچنين زياد بودن اين سهم براى زنان پيامدهاى مثبت در بخشهاى مختلف فرهنگى، اجتماعى و سياسى براى آنان در آينده خواهد داشت. در اين مقاله، نويسنده با تجزيه و تحليل‎ آمارى و روند افزايش سهم زنان در آموزش‎عالى در دهه اخير و مقايسه آن با دهه‎هاى قبل در ايران مي‎پردازد. همچنين با بررسى علل و عوامل اين جهش، پيامدهاى ناشى از افزايش حضور زنان در ابعاد مختلف اجتماعى، فرهنگى و سياسى کشور را تبيين مي‎کند و نتيجه مي‎گيرد که، متناسب با افزايش زنان در آموزش‎عالى، نقش آفرينى آنان در بخشهاى مديريتى جامعه اعم از مديريت اجرايى يا قانونگذارى در سطوح ملى و محلى افزايش نيافته است ولى شواهد نشان مي‎دهند که تقاضا براى سهم خواهى در آينده به جابه‎جايى ميان زنان و مردان در ساختار قدرت منتهى خواهد شد. Recent years, Iranian higher education has witnessed a sharp increase in number of women enrolment. In fact the enrolment ratio for women has surpassed the 50% mark with respect to men. Such increase which has its roots in significant internal and external processes influential in formation of Islamic Republic, will have significant political, cultural and economic consequences for Iranian women in the future. In this essay, the trend of increase in enrolment of women in higher education is studied and is compared with previous decades in Iran. A close examination of causes and consequences of this great achievement, indicate that despite such sharp increase in number of women in higher education, their role has not increased in managerial, executive, and legislative branches of the society in national and local levels. However the evidence clearly shows a clear demand for bigger share a women in managerial, executive, and legislative fields in the future. زنان، آموزش عالی، زنان هیأت علمی، دانش آموختگان زن پستهای مدیریتی، ارکان قدرت، مراکز قانون گذاری ملی،مراکز قانون گذاری محلی، سهم نامناسب ز� women, higher education, women of scientific mission, women graduates, management positions, elements of power, national legislation offices, local legislation offices, women non-proportionate share. 159 197 http://journal.irphe.ir/browse.php?a_code=A-10-1-204&slc_lang=fa&sid=fa Zahra Pishgahi Fard زهرا پيشگاهي فرد 00031947532846001853 No Faculty member of Tehran University عضو هيئت علمي دانشگاه تهران Maryam Asadi Fard مريم اسدي راد ma-rad67@yahoo.com 00031947532846001854 Yes Ministry of Science, Research & Technology كارشناس ارشد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري